Η αρχιτεκτονική των κατοικιών δεν είναι ποτέ στατική. Αντιθέτως, ακολουθεί τους κατοίκους και τις ανάγκες, ενσωματώνοντας νέους χώρους και διαμορφώσεις, ανάλογα με τις χρήσεις και τις αφηγήσεις. Παλαιότερα, αυτή η ανάπτυξη αποτυπωνόταν αρμονικά, καθώς οι διαδοχικές φάσεις χαρακτηρίζονταν από κοινές τεχνικές, όπως στους παραδοσιακούς οικισμούς. Πλέον, οι μέθοδοι κατασκευής και οι αρχιτεκτονικές προτιμήσεις διαδέχονται η μια την άλλη ταχύτερα και συχνά αποσπασματικά, με προσθήκες και ανακαινίσεις που δεν συνομιλούν απαραίτητα μεταξύ τους.
ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ: ΜΟΝΟΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΗ ΦΙΛΟΘΕΗ
Η μονοκατοικία της Φιλοθέης, ένα αρχικά πέτρινο κτίσμα με σκεπή, που τη δεκαετία του 1960 συμπληρώθηκε με ένα μικρό «κουτί» από οπλισμένο σκυρόδεμα και πυλωτή, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της συνθήκης. Αυτή η ιδιαιτερότητα γοήτευσε τη Nysa, μια ομάδα αρχιτεκτόνων με όραμα τη δημιουργία μοναδικών χωρικών εμπειριών.
Η μελέτη των ιδρυτών της Nysa, Αλέξανδρου Σπεντζάρη και Γιώργου Χατζόπουλου μαζί με τους Γιώργο Αυγερινού και Αντρέα Βαλάση, προσεγγίζει τη σύνθεση ως διαδικασία ανάγνωσης και επανερμηνείας, με έμφαση στη σχέση υλικότητας και γεωμετρίας. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύχθηκε στενή συνεργασία με την INTERBETON, η οποία εξελίχθηκε μέσα από συναντήσεις, διάλογο και δειγματισμούς, καταλήγοντας στην επιλογή κατάλληλων αρχιτεκτονικών σκυροδεμάτων, είτε ως τυποποιημένες λύσεις είτε ως προσαρμογές, ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του έργου και να υπηρετούν με συνέπεια το αρχιτεκτονικό όραμα.
ΝΕΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
Η βασική αρχιτεκτονική πρόθεση του έργου εστιάζει στην αναζήτηση μιας ενοποιητικής στρατηγικής. Αντί να εισαχθεί ένα νέο, ξένο λεξιλόγιο, η μελέτη εστίασε στα υπάρχοντα υλικά: το σκυρόδεμα και τον σοβά, με μια δυναμική προσέγγιση, που περιγράφεται ως «αντίστροφη αρχαιολογία», όπου το παρελθόν δεν αφαιρείται, αλλά επεκτείνεται. Εδώ, το αρχιτεκτονικό σκυρόδεμα είναι ταυτόχρονα δομικό υλικό και φορέας ενότητας, με ένα εξελισσόμενο οικοσύστημα χρωμάτων, υφών και τεχνολογιών που επικοινωνούν την αρχιτεκτονική ιδέα κρατώντας την αναλλοίωτη. Οι κτιριακές παρηχήσεις στη μονοκατοικία της Φιλοθέης καθοδήγησαν αυτό τον αρχιτεκτονικό διάλογο με απρόσμενη εξέλιξη. Στοιχεία που ίσως θεωρούνται δευτερεύοντα -ένα μικρό τριγωνικό παράθυρο στη σκάλα της εισόδου ή το δρύινο δάπεδο με στροφή 45°- αποτέλεσαν αφετηρία σχεδιαστικών επιλογών, που απαιτούν υψηλή ακρίβεια κατασκευής και υλικότητα ικανή να αποδώσει καθαρές επιφάνειες και έντονες γεωμετρίες.
ΥΛΙΚΟΤΗΤΑ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ, ΣΥΝΕΧΕΙΑ
Στη μονοκατοικία της Φιλοθέης το παρελθόν δεν διορθώνεται αλλά επανερμηνεύεται, μετατρέποντας τις διαφορετικές φάσεις σε ένα ενιαίο, συνεκτικό σύνολο μέσα από το αρχιτεκτονικό σκυρόδεμα. Εδώ, το υλικό είναι φορέας αφήγησης, που γεφυρώνει χρονικές και μορφολογικές ασυνέχειες και τις δένει σε μια νέα ταυτότητα, αποδεικνύοντας πως η σωστή επιλογή υλικών, σε συνδυασμό με μια καθαρή αρχιτεκτονική πρόταση, μπορούν να επαναπροσδιορίσουν ένα κτίριο και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το παλιό και το νέο.
Εξωτερικά, η σχέση κτιρίου και κήπου αναδεικνύεται σε κεντρικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης, με τα ανοίγματα και οι οπτικές φυγές να ζητούν ένα υλικό που ενσωματώνεται οργανικά. Το INTERTOP Textura/Aged επιλέχθηκε για το κλιμακοστάσιο, προσφέροντας φυσική υφή που αναδεικνύει τη δομή των ανακυκλωμένων αδρανών και της τσιμεντόπαστας, ενώ εναρμονίζεται με το περιβάλλον και ανταποκρίνεται λειτουργικά στις απαιτήσεις των υπαίθριων χώρων. Το Textura/Aged, με ματ, διακριτική επιφάνεια, δημιουργεί ένα ήπιο, συνεχές υπόβαθρο που ενισχύει τη σχέση με το τοπίο και προσδίδει αίσθηση ηρεμίας και χωρικής συνοχής, δημιουργώντας επιφάνειες που λειτουργούν ως διαδρομές και αναπόσπαστο μέρος της αρχιτεκτονικής εμπειρίας.
Οι αποτμήσεις, οι λεπτές ακμές και τα σύνθετα σημεία απαιτούν υλικό υψηλής ρεολογικής απόδοσης και ακρίβειας, γι’ αυτό επιλέχθηκε το εμφανές αρχιτεκτονικό σκυρόδεμα LUMINA. Χάρη στην ικανότητά του να γεμίζει πλήρως σύνθετα καλούπια, ήταν ιδανική επιλογή για λεπτομερή αρχιτεκτονικά στοιχεία και έντονες γεωμετρίες. Στο έργο χρησιμοποιείται ειδική ανάμιξη των αποχρώσεων Clay και Dune, προϊόν της συνεργασίας με την INTERBETON. Η επιλογή LUMINA ενισχύει τη βιωσιμότητα της κατασκευής, καθώς ως ενιαία τελική επιφάνεια καταργεί πρόσθετα φινιρίσματα, μειώνοντας την κατανάλωση υλικών, τα απόβλητα και το συνολικό ανθρακικό αποτύπωμα. Παράλληλα, στο τέλος του κύκλου ζωής του μπορεί να θραυστεί και να επαναχρησιμοποιηθεί ως αδρανές, υποστηρίζοντας την κυκλική οικονομία.
Το LUMINA εφαρμόζεται στις λοξές τομές, στα «σκαμμένα» σημεία του όγκου και στις ενώσεις παλαιού και νέου, εξασφαλίζοντας την ακρίβεια της αρχιτεκτονικής πρόθεσης σε κάθε λεπτομέρεια. Στοιχεία που θεωρούνται «επιμέρους» -η βάση του κτιρίου, η εξωτερική σκάλα, οι υδρορροές και τα πλαίσια παραθύρων- αποκτούν έντονη σχέση με το φως, αναδεικνύοντας τομές και αποτμήσεις. Εδώ το LUMINA λειτουργεί ως το «δέρμα» του νέου ενοποιημένου όγκου ενώ, μέσα από το γήινο χρώμα, η βάση είναι μια αρχιτεκτονική υπογράμμιση των γεωμετριών του κτιρίου.
Σε εσωτερικούς χώρους επιλέχθηκε για τα δάπεδα το INTERTOP Mosaic, προσδίδοντας διαχρονική αισθητική. Η υψηλής ποιότητας τελική επιφάνεια, με ορατά αδρανή, δημιουργεί ένα αποτέλεσμα με βάθος και υλικότητα, ενώ η απουσία αρμών ενισχύει τη χωρική συνέχεια και την καθαρότητα της σύνθεσης. Το INTERTOP Mosaic, όπως και το Textura/Aged είναι 100% ανακυκλώσιμα, ενσωματώνουν ανακυκλωμένα αδρανή, μειώνοντας το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της κατασκευής.
Η μονοκατοικία μετατρέπεται σε καθαρό ορθογωνικό γεωμετρικό στερεό, το οποίο σε σημεία διαμορφώνεται, προσφέροντας νέες θεάσεις και χωρικούς συσχετισμούς με τον κήπο. Μια οριζόντια τομή αποκαλύπτει τη σκάλα της εισόδου, ενώ μια κατακόρυφη απότμηση 45° κόβει τη νοτιοανατολική πλευρά. Οι πίσω γωνίες τέμνονται και σκάβονται αποκαλύπτοντας χώρους και ανοίγματα. Στην κύρια όψη, που στρέφεται στο ρέμα, κυριαρχεί ένα μεγάλο τετράγωνο παράθυρο τριών μέτρων. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο όπου η μορφή και η ύλη λειτουργούν συνεργατικά, συγκροτώντας μια αρχιτεκτονική που ενσωματώνει το παρελθόν σε νέα, καθαρή και σύγχρονη έκφραση.
ΜΟΡΦΗ, ΥΛΗ, ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
Η περίπτωση της μονοκατοικίας στη Φιλοθέη αναδεικνύει την επιλογήτων υλικών σε καθοριστικό παράγοντα συνοχής, αισθητικής και ταυτότητας του έργου. Η στενή συνεργασία μεταξύ της Nysa και της INTERBETON διαμορφώθηκε μέσω διαλόγου, τεχνογνωσίας και κοινού σεβασμού για την ιστορία του κτιρίου και την μελέτη. Οι αρχιτεκτονικές προθέσεις μεταφράστηκαν σε συγκεκριμένες τεχνικές λύσεις, με σκυρόδεμα που επιλέχθηκε και, όπου απαιτήθηκε, προσαρμόστηκε, ώστε να ανταποκριθεί στις ιδιαίτερες γεωμετρικές και αισθητικές απαιτήσεις, αποκτώντας ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της μελέτης.
Το αποτέλεσμα ήταν μια σύγχρονη προσέγγιση στη διαχείριση της αρχιτεκτονικής μνήμης και της εξέλιξης του αστικού περιβάλλοντος, με το βλέμμα στη βιωσιμότητα και το μειωμένο ανθρακικό αποτύπωμα. Οι διαφορετικές χρονικές φάσεις δεν αποκρύπτονται, αλλά ενσωματώνονται σε μια νέα, συνεκτική αφήγηση, όπου η γεωμετρία, και η υλικότητα λειτουργούν ως βασικά εργαλεία σύνθεσης. Οι τομές, οι αποτμήσεις και οι επιφάνειες συγκροτούν ένα σύνολο που συνομιλεί με το τοπίο και τον χρόνο, αποδίδοντας στο έργο μια σαφή ταυτότητα. Μέσα από αυτή τη συνεργασία, η Nysa και η INTERBETON προτείνουν μια προσέγγιση βασισμένη στη συνέχεια, την ακρίβεια και τη συνειδητή χρήση υλικών, συμβάλλοντας στον διάλογο ανάμεσα στο παλιό και το νέο.
